Blogs

Waarom worden effectieve interventies zo weinig gebruikt?

5668

Voor de proefinvoeringen van de richtlijnen voor de jeugdzorg krijg ik regelmatig een kijkje in de keuken van organisaties voor jeugd- en opvoedhulp en van Bureaus Jeugdzorg. Ik houd groepsinterviews over onder andere het werken met de interventies die worden aanbevolen in de richtlijnen. En wat blijkt? Deze interventies – waarvan we weten dat ze werken – worden weinig gebruikt in de praktijk. Dit verbaast me. Hoe kan dit?

De richtlijnen zijn gebaseerd op de laatste stand van de wetenschappelijke kennis, praktijkkennis en cliëntvoorkeuren. De richtlijnen bevatten daarom ook een overzicht van interventies uit de databank Effectieve Jeugdinterventies. In de interviews blijkt keer op keer dat interventies waarnaar jarenlang in binnen- en buitenland onderzoek is gedaan, met telkens goede uitkomsten, weinig worden ingezet. Hetzelfde geldt voor interventies die nog niet aan effectonderzoek zijn onderworpen, maar wel het predicaat ‘goed onderbouwd’ hebben verworven. “Triple P? Nee, dat ken ik niet”, zei een professional die al jaren in de jeugdzorg werkt. Zonder deze professional te willen afvallen, verbaast het me wel.

Gemiste kans

Blijkbaar vragen mensen zich minder vaak af wat het kost om een kind onnodig te laten verblijven op een residentiele behandelgroep

Uit onderzoek weten we welke interventies goed werken bij verschillende typen problematiek. Bijvoorbeeld bij kinderen in de basisschoolleeftijd met gedragsproblemen. Dan behaal je met een goede (en intensieve!) oudertraining de beste resultaten. Daarvoor bestaat sterk bewijs. Het is daarom een gemiste kans als ik zie dat kinderen dit aanbod niet krijgen, of in het verleden niet hebben gekregen. Of dat kinderen – onder meer vanwege ernstige gedragsproblemen - op een leefgroep verblijven, terwijl er nooit een goede oudertraining is aangeboden.

Prijskaartje

Vaak hoor ik dat de interventies niet beschikbaar zijn bij de organisatie of in de omgeving. En ook dat het lastig en duur is om ouders te laten deelnemen aan een goede oudertraining. Het kost veel tijd om ouders te motiveren: hun kind is toch degene met een probleem? Ook betekent het voor een organisatie dat een aantal professionals getraind moet worden in de methodiek, dat de interventie goed ingevoerd en uitgevoerd moet worden binnen de organisatie, en dat er voortdurende aandacht moet zijn voor zaken als werkbegeleiding, coaching en hercertificering. Hier hangt natuurlijk een prijskaartje aan. Maar blijkbaar vragen mensen zich minder vaak af wat het kost om een kind een periode te laten verblijven op een residentiele behandelgroep. Daar zit óók een prijskaartje aan, en niet alleen financieel.

Steeds weer nieuwe interventies

Behalve dat veel aantoonbaar goede interventies weinig worden gebruikt, zie ik ook dat er steeds weer nieuwe interventies worden ontwikkeld voor vergelijkbare problematiek. Is dat niet zonde van het geld? Ik begrijp dat interventies soms passend moeten worden gemaakt, bijvoorbeeld voor een specifieke doelgroep of bepaalde eisen van de organisatie. Maar niet iedere aanpassing betekent een hogere kwaliteit.

Ik hoop dat de transitie en transformatie van de jeugdzorg leidt tot meer en beter gebruik van goed doordachte en effectieve interventies, zoals die zijn opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Het belang van kwaliteit wordt immers alleen maar groter wanneer de middelen beperkt zijn. Maar de vraag blijft: waarom worden dergelijke interventies zo weinig gebruikt?

Over de auteur

Nienke Foolen

Nienke Foolen is orthopedagoog en sinds 2007 werkzaam bij het NJi. Binnen het NJi houdt zij zich als adviseur en onderzoeker vooral bezig met de invoering van de richtlijnen voor de jeugdhulp en jeugdbescherming. Daarnaast voert zij diverse projecten uit binnen het thema kwaliteit, effectiviteit en vakmanschap.

Wat fijn dat je jouw bijdrage wilt geven! Om dat te doen dien je eerst in te loggen.

Heb je nog geen profiel? Registreer dan eerst om een nieuw profiel aan te maken.

Ik zeg: ZonMW subsidie voor onderzoek naar 'gedragsverandering bij professionals' :-)

@Gonnie: ZonMW subsidie naar praktische handvatten (van professionals) voor 'onderzoeksverandering bij onderzoekers' :-) Of beide uitgangspunten binnen één project is nog een beter idee...

Volgens mij is er een mooie parallel te trekken met de vraag waarom ouders toch niet altijd enthousiast zijn over en gebruik maken van de beschikbare interventies, methodieken en professionals. Het blijft een kwestie van samenwerken...

Je kan wel een hele mooie 'database' hebben met 'effectief bewezen interventies', maar de vraag is dan wel wie blij worden van zo'n database. Zijn dat alleen de onderzoekers, of ook de professionals, ouders en jongeren? Daarom is het wellicht een goed idee om een interventie 'kosteloos' te introduceren/implementeren en bij een positieve beoordeling en gebruik ervan door professionals in de praktijk een eerste factuur te sturen (soort van waardebepaling achteraf). Het gezegde de kosten gaan voor de baat wordt daarmee 'omgedacht' en ligt het financiële risico niet bij de zorgorganisatie, ouders of jongeren. Met een 'bewezen effectieve interventie' is dat risico natuurlijk vrij klein, :)

@Simon: meen je dat nou echt? Dat ouders en kinderen mogelijk niet blij worden van hulp die hen biedt waar ze voor komen (vermindering van hun problemen)? Stel dat dit over de huisarts zou gaan, dan zouden we deze discussie toch niet hebben? Of denk je oprecht dat er mensen zijn die zeggen: ik vind het prima als ik alleen neusdruppels mee krijg en de huisarts vergeet erbij te zeggen dat ik ze maar een week mag gebruiken omdat ze na 7 dagen de verstopping juist gaan bevorderen in plaats van verhelpen?
In de zorg doen we dit best veel: vanuit goede intentie de helft van het verhaal bieden en daarmee op lange termijn schade toebrengen (omdat veel van de problemen steeds hardnekkiger worden en ouders en kinderen moe van het steeds weer falen).

En natuurlijk willen we professionals blij maken, want dat draagt eraan bij dat ze effectiever worden. Uiteindelijk is het zaak dat de professional verleid wordt om te doen wat werkt en bekrachtigd wordt als hij doet wat werkt. In het justitiële veld (taakstraffen jeugd) doen we sinds 7 jaar alleen nog maar interventies die erkend zijn en professionals zeggen nu over de periode ervoor: Het was toen in sommige opzichten leuker, maar heel vaak deed je ook maar een beetje wat goed voelde en was je uiteindelijk veel minder effectief dan nu. Hierbij helpt het dat Justitie alleen nog voor deze interventies betaalt en dat universiteiten aan de werkers terugkoppelen: kijk eens wat een goede resultaten jullie bereiken. Terecht zijn zij erg trots op hun werk!

De kunst is dus om dat balletje aan het rollen te krijgen...

Bedankt voor de reacties!
Ik kan me niet voorstellen dat ouders en jeugdigen niet blij worden van hulp die hen verder helpt. Een goede vakbekwame professional kan toch uitleggen dat dit de beste aanpak is? Iets van: 'we weten dat je bij dit soort problemen het best geholpen bent met deze aanpak, daar is onderzoek naar gedaan en deze aanpak wordt ook in de richtlijn ..... aanbevolen'. Ik word er altijd erg blij van als mijn huisarts dit soort dingen zegt.
Een ander punt is natuurlijk dat de professional hier een belangrijke rol speel: de professional in kwestie moet doordrongen zijn van het feit dat er voor veel soorten problematieken heel goede aanpakken bestaan, en dit goed overbrengen naar de client. En vervolgens in gezamelijkheid beslissen.
Hopelijk gaat in de toekomst ook de client steeds meer om de meest effectieve zorg actief vragen, zoals ik dat ook bij mijn huisarts doe.

Beste Nienke,
Zeer interessante en relevante vraagstelling. Je ongeduld is duidelijk en terecht. Toevallig vindt aanstaande donderdag een heel interessant congres plaats (in Utrecht, gratis) van Efcap, mede georganiseerd door FORCA (forensisch netwerk jeugd) met deels overlappende vraagstelling. Onderwerp dat in dit congres aan de orde komt is "waarom het zo lang duurt voor wetenschappelijk kennis tot uitvoering komt t.a.v. effectieve interventies en hoe we dit proces kunnen versnellen". Ook worden nieuwe onderzoeken gepresenteerd. Antwoord heb ik dus niet, maar hoop donderdag wat meer te weten te komen. www.efcap.nl

Bedankt voor je reactie Corine! Fijn dat het ook bij de Efcap op de agenda staat: goed om te merken dat ik niet de enige ben die zich dit afvraagt. Ik ben zelf ook lid van de Efcap maar ik kan helaas donderdag niet. Ik hoor natuurlijk graag terug of er antwoorden komen op deze prangende vraag.

Beste Nienke,

Deel je verbazing. Als zelfstandige met een praktijk voor Ouderschap en Opvoeden blijf ik mij ook verbazen over deze kwestie. Tijdens mijn studie, en dat is echt al even geleden, werd ons al heel duidelijk geleerd dat als een ouder met een probleem van een kind om hulp vroeg voor 80% de oplossingen bij de ouders te vinden waren.

Wat ik tot nu toe heb geconcludeerd bij dit probleem is tweeledig:
1. Ouders vinden het niet prettig om eigen opvoedhandelen ter discussie te stellen.
Dit voelt als falen en er heerst nog steeds de norm dat opvoeden iets is dat je gewoon moet kunnen. Daarnaast vindt snel het bekende projectiegedrag plaats op het kind. Het is lastiger naar eigen handelen te moeten kijken. Het is echt makkelijker je kind ergens naar toe te brengen...te vragen om het probleem even te fixen en dan pas weer op te halen als de 'deskundige' aangeeft het gefixed te hebben.
2. De markt heeft hier de afgelopen jaren handig op ingespeeld door ongelooflijk veel aanbod gericht op kinderen te ontwikkelen. Het stikt van de kindercoaches en methodieken gericht op kinderen. En deze gaan soms als zoete broodjes over de toonbank. Onderzoek hiernaar heeft mij geleerd dat dit is ontstaan, niet vanuit wat werkt, maar vanuit wat het beste en meest eenvoudig te 'verkopen' cq aan de man/vrouw/ouders te brengen is. Kinderen zijn ook niet zo kritisch als ouders als het om problemen gaat. Een zeer slechte ontwikkeling als je het mij vraagt. Geld verdienen in deze gevallen en bij organisaties denken geld te besparen speelt dus inderdaad een grote rol! In de vrije markt waarin ik opereer is hierop weinig tot geen toezicht. Opleidingseisen voor kindercoaches zijn er niet.

Daarnaast speelt ook dat, ondanks dat een methodiek bewezen effectief is, het nog niet wil zeggen dat die methodiek door degene die hem toepast ook het gewenste resultaat zal geven. Bij opvoedondersteuning is het inspelen en op maat ingaan op datgene wat speelt bij die specifieke ouders een hele grote rol. Ik ben dan ook geen fan van Triple-p. In ieder geval zijn van deze methodiek de meningen over bewezen effectiviteit echt verdeeld. Het is verworden tot een commercieel product waar naar mijn mening grote vraagtekens bij gezet kunnen worden.
Verder ben ik het helemaal eens met je blog. Fijn om deze mening ook eens expliciet van een ander te lezen.

Vr. gr. Joke Bakker

Dag Joke, bedankt voor je reactie! Fijn om te horen dat je je herkent in mijn verhaal.
Ik ben het deels met je eens. Het is voor ouders inderdaad fijn als het probleem buiten jezelf wordt aangepakt, door het kind te 'repareren'. Maar dat je problemen oplost via de ouders, wil niet zeggen dat de ouders de veroorzakers van die problemen zijn. Zeker in het geval van kinderen met ernstige gedragsproblemen: dat vraagt meer van ouders dan 'gewoon' opvoeden. Geen wonder dat je dat niet zomaar kan, maar daarin goed getraind moet worden. Dit moet door een goede professional toch overtuigend over te brengen zijn aan ouders?
Daarnaast noem je dat er veel trainingen op kinderen worden gericht. Maar ook binnen al die trainingen is er een onderscheid te maken in kwaliteit. Er bestaan hele goede trainingen voor kinderen, en helaas ook heel veel waarvan de kwaliteit onduidelijk is. Zonde dat er dan interventies worden ingezet waarvan de kwaliteit onduidelijk is. Of helemaal geen interventies worden ingezet.
Het klopt dat veel 'vraaggerichte' interventies - juist door het aansluiten bij de cliënt - er in de praktijk heel divers uit kunnen zien. Zolang het binnen de grenzen van de methodiek blijft hoeft dit mijns inziens geen probleem te zijn. Om binnen die grenzen te blijven is goede implementatie, training, supervisie en dergelijke van belang. Vaak zie je dat kwalitatief hoogstaande interventies hier ook eisen aan stellen, bijvoorbeeld door minimale opleidingseisen te stellen aan de uitvoerders en een training verplicht te stellen. Voor goede hulp heb je dus zeker meer nodig dan een goede interventie, daar zijn we het over eens :-)
Overigens: de methodiek die ik noem komt uit een groepsinterview met professionals, en is daarmee 'uit het leven gegrepen'. En natuurlijk erg illustratief, omdat bijna iedereen in het veld deze wel kent.

Beste Nienke,

Goed punt in dit artikel! Ik denk dat het ook ergens een stuk complexer ligt. De "bewezen effectieve" interventies zijn toch vaak ook interventies, die zijn onderzocht in een zeer gecontroleerde setting. Een setting die men in de praktijk nauwelijks tegenkomt. Natuurlijk geven deze onderzoeken wel een goede indicatie en natuurlijk zijn er interventies die in hun klinische vorm ook onderzocht zijn, maar dit gebeurt nog niet vaak genoeg naar mijn mening, Ook denk ik dat professionals sceptisch staan tegenover interventies die, bijvoorbeeld, in RCTs effectief zijn bevonden. Weinig aandacht voor de therapeutische relatie, innovatieve ideeën van de clinicus zelf etc. Zij vertrouwen toch vaak op hun ervaring en kennis.
(Erg interessant artikel over dit onderwerp: Dattilio, F. M., Piercy, F. P., & Davis, S. D. (2014). The divide between “evidence-based” approaches and practioners of traditional theories of family therapy. Journal of Marital and Family Therapy, 40, 5-16. doi: 10.1111/jmft. 12032)

Zoals in het artikel al genoemd worden er ook veel nieuwe interventies ontwikkeld voor dezelfde problematiek. Ik pleit zelf voor een algemeen kader van een interventie voor een bepaalde problematiek. D.w.z. met die elementen die zeker inbegrepen moeten worden in een interventie voor de desbetreffende problematiek en die bewezen effectief zijn, plus algemeen werkzame factoren. Per individu kan dan gekeken worden welke aanvullende elementen in de specifieke situatie nodig zijn.

Eén interventie voor een bepaalde problematiek, maar met de mogelijkheid om elementen toe te voegen. Lijkt me een stuk efficiënter werken (alhoewel dit misschien ook wel een ietwat idealistisch beeld is. Idealen moeten we ook houden toch?)

Daarnaast zijn er ook ontzettend veel interventies nog nooit onderzocht op effectiviteit, dus het kan heel goed zijn dat er een hoop effectieve interventies worden ingezet zonder dat hier cijfers over beschikbaar zijn. Een eerste stap zou zijn om als onderzoekers met de clinici samen te gaan werken. Vaak worden er tijdens behandelingen al een hoop gegevens verzameld, die bruikbaar zijn voor minimaal een onderzoek naar de doeltreffendheid van de interventie, wat op zich al een flinke stap vooruit is.

Tot slot denk ik dat ook tijdsgebrek en gebrek aan flexibiliteit van clinici, organisaties/instellingen en subsidieverstrekkers een rol speelt. Het doorvoeren van een nieuwe methodiek en alles wat hierbij komt stuit sommige mensen tegen de borst. Waar halen ze de tijd vandaan om de methodiek in de vingers te krijgen, biedt de organisatie de mogelijkheden om de methodiek goed door te voeren etc. Ik denk dat soms simpelweg niet aan de randvoorwaarden voor de implementatie van een interventie kan worden voldaan. Dit is misschien wel het grootste knelpunt?

Dit is slechts mijn visie. Ik ben nog maar een orthopedagoge in opleiding, maar vind dit een erg belangrijk en boeiend onderwerp en heb me er toevallig afgelopen maand in verdiept.

(Gedragsverandering bij professionals is niet eens zo'n gek idee ;-))

Toevoeging: misschien ligt de grootste kracht om hier verandering in te brengen wel bij de beroepsopleidingen

Karin: bedankt voor je reactie! Het klopt inderdaad wat je zegt: vaak worden effectstudies onder ideale omstandigheden uitgevoerd. Door heel goed opgeleide professionals, bij jeugdigen die 'slechts' één probleem hebben enzovoort. Dat is natuurlijk niet zoals de praktijk werkt. Maar het laat wel zien dat een bepaalde aanpak werkt.
In de databank staan vooral veel interventies die 'Goed onderbouwd' zijn. Dan is er nog geen onderzoek naar verricht, maar gaat het erom dat aannemelijk is gemaakt - onderbouwd op basis van theorie en onderzoek - dat je met deze aanpak, bij deze doelgroep, deze doelen behaald. Dat blijkt al heel ingewikkeld om voor elkaar te krijgen. Veel interventies komen niet door het voortraject heen, bijvoorbeeld omdat de interventie niet goed overdraagaar is omdat een goede handleiding ontbreekt. En de interventies die wél door het voortraject komen krijgen niet allemaal het predicaat 'Goed onderbouwd'. Van degenen die dit wél krijgen, kan je zeggen dat het om stevige interventies gaat, gebaseerd op de laatste stand van kennis of aannemelijk gemaakt dat het werkt. Effectonderzoek - bij voorkeur in de praktijk - zal dit moeten uitwijzen.
Wat je als oplossing noemt: een algemeen kader van wat je altijd moet inzetten bij een bepaalde problematiek, met daaromheen flexibiliteit, dat lijkt mij ook mooi. We zijn op het moment bezig om - samen met het veld - werkzame elementen te destilleren uit de interventies. Om zo op verantwoorde wijze flexibiliteit in te voegen zonder dat essentiele elementen uit een aanpak verloren gaan. Dit is een hele klus zoals je begrijpt.
Vanuit de Richtlijnen voor de Jeugdzorg zijn studenten een belangrijke doelgroep. We proberen dan ook vanuit verschillende hoeken studenten te informeren. Dat zijn immers de professionals van de toekomst!

Functie(s): Adviseur
Organisatie: Nederlands Jeugdinstituut
Sector / werkveld: Onderzoek en advies, Kennisinstituut
Functie(s): Adviseur
Organisatie: NJi
Sector / werkveld: Onderzoek en advies
Functie(s): Adviseur
Organisatie: Nederlands Jeugdinstituut
Sector / werkveld: Gemeentelijke overheid, Rijksoverheid, Jeugdzorg, Onderzoek en advies
Functie(s): Gedragswetenschapper / psycholoog / (ortho)pedagoog
Organisatie: Sankofa gezins- en opvoedcoach
Sector / werkveld: Kinderopvang, Pedagoog/Eigenaar Sankofa gezins- en opvoedcoach
Functie(s): Adviseur Gezin, School & Samenleving
Organisatie: Ontwikkelburo Auxanon
Sector / werkveld: Centrum voor jeugd en gezin, Gemeentelijke overheid, Rijksoverheid, Jeugdzorg, Onderwijs, Onderzoek en advies, Ouderschap
Functie(s): Adviseur
Organisatie: Nederlands Jeugdinstituut
Sector / werkveld: Jeugdzorg
Functie(s): Beleidsmedewerker
Organisatie: SVG
Sector / werkveld: Jeugdreclassering, volwassenreclassering, adolescenten(strafrecht), verslavingszorg
Functie(s): Programmaleider Gedragsinterventies / methodiekontwikkelaar
Organisatie: PI Research
Sector / werkveld: (onbekend)
Functie(s): Student
Organisatie: Universiteit Utrecht
Sector / werkveld: Jeugdzorg, Onderwijs
Functie(s): Adviseur
Organisatie: William Schrikker Groep
Sector / werkveld: (onbekend)
Functie(s): Beleidsmedewerker
Organisatie: Clientenbelang Amsterdam / Zorgbelang
Sector / werkveld: Cliëntorganisatie: belangenbehartiging en medezeggenschap
HomeUpdatesWerkgroepenDeelnemersOver dit platformPrikbordBlogs3 vragen overKalenderPraktijkvoorbeeldenVraag & Antwoord