Blogs

Weg met weerstand bij het betrekken van het netwerk

4534

In de filosofie van de pedagogische gemeenschap is iedereen opvoeder en zorgen we samen voor onze kinderen. Dan is het logisch te veronderstellen dat iedereen in het netwerk van een kind kan bijdragen aan oplossingen als het niet goed gaat. Maar in de praktijk van de jeugdgezondheidszorg, de jeugdhulp en de jeugdbescherming zie ik weinig terechtkomen van het betrekken van het netwerk. Laten we samen de weerstand daartegen overwinnen.

In de dagelijkse praktijk van de jeugdbescherming maak ik regelmatig mee dat de hulpverlening, scholen en andere betrokkenen rondom kinderen niet weten hoe het netwerk van het gezin er concreet uit ziet. De jeugdbescherming behoort de laatste stap in de zorg voor onze kinderen te zijn. Als een kind wordt aangemeld voor een onderzoek of wanneer een kinderbeschermingsmaatregel nodig is, mag je toch verwachten dat al lang bekend is wie invloed heeft op het welbevinden van het kind?

Noodzaak

Een rondje langs contactpersonen in mijn eigen netwerk in de jeugdhulp en jeugdbescherming leert mij dat professionals wel de noodzaak zien om het netwerk in kaart te brengen, maar het nog weinig structureel doen. Door een hoge werkdruk, afwerende ouders of de complexe vraagstukken in gezinnen gaan professionals niet snel de diepte in als ze vragen stellen over het netwerk. Natuurlijk is het moeilijk om zicht te krijgen op het netwerk en dat te betrekken bij hulpverlening. Maar dat is geen reden om die stap over slaan.

Familiegroepsplan

De Jeugdwet verplicht jeugdbeschermers om ouders de kans te geven zelf een familiegroepsplan te maken bij de start van een kinderbeschermingsmaatregel. Zo'n plan wordt samen met het netwerk gemaakt en gaat ervan uit dat het netwerk samen tot oplossingen kan komen. Als pas op dat moment het netwerk in kaart wordt gebracht, is dat veel te laat. Dat moet al in het voorliggende veld gebeuren: in het contact met de jeugdgezondheidszorg, aan het begin van de schoolcarrière of bij de start van de hulpverlening.

Vragen en hulpmiddelen

Professionals in de jeugdgezondheidszorg vragen ouders nu al welke opleiding zij hebben genoten en waar zij werken. Waarom zou je daar geen vragen aan toevoegen als: 'Wie past er vaak op uw kind?' of 'Van wie krijgt u steun bij de opvoeding?'

Er zijn goede hulpmiddelen voor het in kaart brengen van het netwerk, zoals het ecogram, de veiligheidscirkel of het sociogram. Als professional kun je vragen stellen die bijdragen aan een open gesprek over het netwerkIn de hele sector, van preventie tot jeugdbescherming, is winst te behalen door het netwerk te betrekken. Bijvoorbeeld als ouders aarzelen om hun netwerk te belasten: 'Wat denkt u, zou u zélf willen meedenken als iemand met dit probleem een beroep op u deed?' Of als ouders de kwaliteiten van hun netwerk onderschatten: 'Is het mogelijk dat de mensen in uw netwerk meer kwaliteiten hebben dan u denkt en dat zij met u willen meedenken?'

We kunnen elkaar helpen onze weerstand te overwinnen door elkaar voortdurend vragen te stellen over het netwerk van onze cliënten. En laten we die informatie vastleggen, zoals we ook andere persoonsgegevens vastleggen. In de hele sector, van preventie tot jeugdbescherming, is winst te behalen door het netwerk te betrekken. Laten we niet vergeten dat ieder mens een netwerk heeft en dat het netwerk een sleutel biedt tot de oplossing.

Over de auteur

Summer Koster

Master pedagoog en veranderkundig specialist en trainer bij Sum Consultancy. Geinteresseerd in veilig en positief opvoeden, het betrekken van netwerken bij verandering en de transformatie in de Jeugdzorg. Kennis van oplossingsgerichte werken, Signs of Safety, complexe scheidingen, de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en omgaan met weerstanden; motiverende en oplossingsgerichte gespreksvoering en bejegening.

Om te reageren dien je eerst in te loggen.

Heb je nog geen profiel? Registreer dan eerst om een nieuw profiel aan te maken.
Gedragswetenschapper / psycholoog / (ortho)pedagoog

Een mooi pleidooi. Mogelijk wordt er toch iets te licht gedacht over de vraagverlegenheid van veel cliënten en de handelingsverlegenheid van veel hulpverleners. Hulpverleners die snel met de cliënt in gesprek willen over mogelijke steunbronnen (dat is immers hun opdracht) vangen nogal eens bot bij de cliënt en laten het er dan vaak bij zitten.  Onderzoek van o.a. Lillian Linders (2011) en Yvonne Paans (2016) heeft dit aangetoond. Het onderzoek van de laatste heb ik van nabij meegemaakt en ik heb geleerd dat een bredere insteek op de context van de cliënt (die niet alleen hulpvrager is, maar vaak ook wat te bieden heeft naar anderen) beter werkt. De flowchart van het oplossingsgericht werken kan daarbij helpen. 

Je zin 'Wat denkt u, zou u zélf willen meedenken als iemand met dit probleem een beroep op u deed?' past daar mooi bij. Taal, tempo en een brede interessse naar de cliënt en zijn omgeving  blijken belangrijk bij dit onderwerp.

Trainer-schrijver-Master Ecologische Pedagogiek- leerkracht-counsellor

Net als Rini van Rijsingen wil ik verwijzen naar het (goede) oplossingsgerichte werk wat reeds plaatsvindt! Geen weerstand als je geod aansluit en de juiste vragen stelt!! Arnoud Huibers - solutions-centre  en Paut Kromkamp van Vraagkracht zijn een paar namen die me zo te binnen schieten.

Er is veel -evidence based- onderzoek gedaan naar oplossingsgericht werken. Het is wel de kunst om DE ANDER passende oplossingen te laten vinden! Alasdair Macdonald houdt keurig op zijn website bij welke nieuwe onderzoeken (overal in de wereld) gedaan zijn mbt 'Solution Focused' werken. http://www.solutionsdoc.co.uk/sft.html Erg interessant!  

Succes!!

Gedragswetenschapper / psycholoog / (ortho)pedagoog

In geval van Jeugdbescherming is de relatie met de jeugdbescherming reeds op voorhand gedefnieerd. Dt is een 3 - 0 achterstand van deze professional. Daarnaast is het gezinssysteem reeds vele malen teleurgesteld geraakt in de hulpverlening. Het inhalen van deze achterstand en het winnen van commitment op de noodzakelijke beschermingsdoelen is een complexe klus. Laten we vooral onze kennis delen en naar voren brengen om deze 3 - 0 achterstand van het scorebord te krijgen

Adviseur

Zoals Rinie al aangeeft is het probleem van handelingsverlegenheid bij  hulpverleners en terughoudend bij ouders om het netwerk te betrekken hardnekkig.

Waarom is dat zo? Als je daar op macro niveau naar kijkt, dan zie je dat er forse belemmeringen zijn, zowel in onze cultuur als in de structuur van ons werk, die het betrekken van het netwerk lastig maken.

 

Onze cultuur is verregaand geïndividualiseerd. Uitdrukkingen  als ‘De vuile was niet buiten hangen’ en 'Je eigen bootjes doppen’  getuigen van een diepgewortelde cultuur waarin je je niet bemoeit met anderen en ook geen hulp vraagt aan anderen.  En dat geldt ook voor de opvoeding van kinderen van anderen: we vinden er wel wat van, maar we vinden ook dat we ons er eigenlijk niet mee mogen bemoeien.

We zijn niet zo gewend om met elkaar over moeilijke dingen in de opvoeding te praten, laat staan over een heikel onderwerp als kindermishandeling.

 

Daarnaast is ons systeem van hulpverlening verregaand geprofessionaliseerd. Gezinnen wenden zich tot professionals met hun probleem, en verwachten van hen een oplossing. En professionals hebben geleerd, in de probleemgestuurde hulpverlening, dat zij de oplossing moeten aanreiken. We zijn als het ware verleerd dat ook anderen kunnen bijdragen aan de oplossing. 

 

Een derde aspect is dat we in onze cultuur graag de nadruk leggen op wat fout gaat, We zijn makkelijk met kritiek, maar karig met complimenten. Andrew Turnell, grondlegger van Signs of Safety zei onlangs op een bootcamp in Nederland: ‘We forgot about honouring people’: we zijn vergeten om mensen te eren in wat ze goed doen, en in wat ze voor anderen zouden kunnen betekenen.

 

Dit is, een beetje extreem geschetst misschien, waar we vandaan komen. Zowel de professionals als de gezinnen waarmee zij werken dragen deze cultuur in zich mee. En de jeugdzorgorganisaties, waar de professionals werken,  zijn ook cultuurdrager. Dus wat gebeurt er als we ineens met elkaar vinden dat we moeten participeren, dat we de eigen kracht van gezinnen en netwerken moeten benutten?  Dat roepen is een ding. Maar het echt doen is iets heel anders.

 

Professionals moeten zichzelf, en de cultuur die ze met zich mee dragen, gaan overstijgen. En dan ook nog gezinnen uitnodigen en stimuleren om hetzelfde te doen. Dat is een klus waar te gemakkelijk over gedacht wordt.  Organisaties onderkennen dit onvoldoende en ondersteunen hun medewerkers niet genoeg.  Een foldertje voor cliënten over ‘eigen kracht’ en een extra vraag in een kennismakingsgesprek zoals ‘Wie in uw omgeving zou u willen helpen?’ zijn onvoldoende.  Organisaties en beleidsmakers moeten beseffen dat dit een veranderingsproces is dat een langdurige inspanning vergt, juist vanwege die culturele en structurele ballast.  

 

Er is een aantal dingen die we kunnen doen, bijvoorbeeld:

1.       Oplossingsgericht werken is, zoals Summer, Rinie en Ella  terecht  betogen, een onmisbaar element in dit proces. Het helpt ons om vragen te stellen en niet meteen iets te vinden, om nieuwsgierig en ‘onwetend’ te zijn. Het helpt ons om erachter te komen wat cliënten echt beweegt en motiveert, en waar hun kracht ligt. Scholing van medewerkers in oplossingsgericht werken is dus een voorwaarde.

2.       Gebruik van tools om gezinnen te helpen hun netwerk in kaart te brengen en te betrekken, zoals genogram, sociocirkel of veiligheidscirkel, en vooral: veel oplossingsgerichte vragen. Vanuit Signs of Safety is daar veel aandacht voor.

3.       Langdurige coaching van medewerkers om anders te gaan werken.

4.       Voorlichting aan gezinnen over bijvoorbeeld familiegroepsplan, en hoe ondersteuning vanuit het eigen netwerk gezinnen en kinderen kan helpen.

5.       Sturing door gemeente op het beleid, bijvoorbeeld dat een beschikking voor specialistische jeugdhulp pas wordt afgegeven als er een familiegroepsplan is opgesteld, of is onderbouwd waarom dat niet kon of niet nodig was.

 

Op veel plekken worden al goede stappen gezet. Laten we elkaar daarover informeren en samen onze successen vieren, hoe bescheiden die ook mogen zijn. Het veranderen van een hardnekkig cultureel en structureel probleem gaat altijd in kleine stapjes.

Trainer, mediator en kindbehartiger

Dank je wel voor je blog Summer. Gelukkig roept het gelijk al aardig wat reacties op. Mooi dat we hierover van gedachten kunnen wisselen. Wat mij help is om de rollen om te draaien. Niet ik betrek het netwerk van het gezin. Zij zijn immers allang betrokken. In een bepaalde fase van het leven van gezinnen raakik betrokken bij hun leven. Ik loop een stukje mee en ben er vooral meebezig om aan te sluiten bij patronen van dit gezin, om met hen te onderzoeken wat de reden is van bepaald gedrag, wat zij daarmee wensen te bereiken om zo de positieve intenties op tafel te krijgen.

Gelukkig zijn er idd diverse tools waardoor we zicht kunnen krijgen om de dynamiek en de relaties van een gezinssysteem maar het belangrijkste werk, zoals Nic ook al aangaf zit de belangrijkste stap in de gedachte switch. Een balans vinden om kennis van het gezin zelf naast de professionele kennis te leggen. Mooie uitdaging waar we met elkaar voor staan :-)

Hartelijke groet Margreet

Herken veel van wat hier gezegd wordt en zie na de transitie en de hectiek die zich met dit heeft meegebracht dat er opnieuw hiervoor aandacht gevraagd moet worden. Mooi blog dus!
Ben jarenlang actief betrokken geweest bij de focus op het activeren en betrekken van het brede sociale netwerk in de (gedwongen) jeugdzorg in Overijssel. Overijssel was één van de provincies, naast steden als Amsterdam( Erik Gerritsen en Lodewijk Asscher), Rotterdam en regio Brabant(sociale netwerkstrategieën) die zich heel actief inzetten op Eigen Kracht-conferenties en het organiseren van familienetwerkberaden. Een aantal van deze ontwikkelingen hebben een actief vervolg gekregen in de nieuwe jeugdbescherming(met ondersteuning van emeritus hoogleraar Jeugdbescherming Wim Slot en toenmalig lector Adri van Montfoort). Vanuit de vele reflectieve leerbijeenkomsten die georganiseerd zijn/worden en de focus op het organiseren van een conferentie kan ik nu nog steeds terugdenken aan prachtige ervaringen en prima oplossingen vanuit het familiegroepsplan. Helaas is financiering van een conferentie, op welke manier dan ook, nog wel eens probleem gebleken na de transitie, maar daarin zijn er volgens mij voldoende creatieve oplossingen mogelijk. Er is in die periode o.a. ook onderzoek gedaan door Trimbos ( https://www.trimbos.nl/producten-en-diensten/webwinkel/product/?prod=af1250 ), wat de enorme toegevoegde waarde aangaf van het terugdringen van problemen door in te zetten op het activeren en betrekken van het brede sociale netwerk. Ik zie ook graag dat hier in een eerder stadium (bv vanuit problemen op scholen) al veel actiever op wordt ingezet.
En zoek je een leuke tool om hierbij te gebruiken, kijk dan ook eens op www.mypowerteam.nl , samen met kwetsbare kinderen ontwikkeld. Op naar mooie familiegroepsplannen(die voldoen aan de voorwaarden aan veiligheid) die leidend zijn voor de hulpverlening!

Organisatie: Zelfstandige; Advies Verandering Projectleiding in het sociaal domein
Functie: Adviseur
Sector / werkveld: Onderzoek en advies
Organisatie: Lindenhout
Functie: Gedragswetenschapper / psycholoog / (ortho)pedagoog
Organisatie: TIMM Consultancy
Functie: Trainer, mediator en kindbehartiger
Sector / werkveld: Centrum voor jeugd en gezin, Gemeentelijke overheid, Provinciale overheid, Rijksoverheid, Jeugdbescherming, Jeugdgezondheidszorg, Jeugd-ggz, Jeugdmaatschappelijk werk, Jeugdwelzijnswerk, Jeugdzorg, Justitie, Kinderopvang, Onderwijs, Jeugdreclassering
Organisatie: SBPN
Functie: Secretaris/belangenbehartiger
Organisatie: Nederlands Jeugdinstituut
Functie: Adviseur
Organisatie: Sum Consultancy
Functie: Adviseur sociaal domein, trainer, coordinator jeugdhulp
Organisatie: De Viersprong, specialist in persoonlijkheid, gedrag en gezin
Functie: Gedragswetenschapper / psycholoog / (ortho)pedagoog
Organisatie: Ella de Jong - Bureau Uil
Functie: Trainer-schrijver-Master Ecologische Pedagogiek- leerkracht-counsellor
Sector / werkveld: Centrum voor jeugd en gezin, Jeugd-ggz, Jeugdzorg, Onderwijs
Organisatie: William Schrikker Groep
Functie: Adviseur
HomeThema'sWerkgroepenDeelnemersOver dit platformUpdatesPrikbordBlogs3 vragen overKalenderPraktijkvoorbeeldenVraag & Antwoord