Blogs

De specialist als teamlid in de wijkteams jeugd

2619

Veel wijkteams worstelen ermee dat de verschillende typen professionals moeite hebben om de expertise van collega’s met een andere achtergrond op waarde te schatten en te respecteren. Pas als de bijdrage van ieder teamlid op waarde wordt geschat, wordt de beschikbare expertise optimaal gebruikt.

De expertise en het vakmensschap van de eerstelijns jeugdhulpwerker moet de komende tijd verder worden ontwikkeld, zodat de eerstelijns jeugdhulp de rol kan vervullen die de Jeugdwet haar toedicht. In een multidisciplinair team is het dan cruciaal dat de verschillende beroepsgroepen elkaars kennis en ervaring erkennen, respecteren en optimaal gebruiken.

Sociaal werkers en specialisten

Recentelijk bezocht ik kort na elkaar twee conferenties. Eén over het beschikbaar stellen van kennis uit de kinder- en jeugdpsychiatrie voor eerstelijns jeugdhulpwerkers, en één over het nieuwe vakmanschap dat de komende jaren wordt gevraagd van sociaal geneeskundigen in Nederland.
Op die laatste conferentie gaf ik een inleiding over mijn visie op leiderschap, een onderwerp dat in de geneeskunde steeds meer aandacht krijgt. De arts is tegenwoordig vrijwel altijd lid van een multidisciplinair team en heeft daarbinnen vaak een leidende rol.
De verbinding tussen beide conferenties zit in de manier waarop we ervoor kunnen zorgen dat de expertise en het vakmensschap van het team van eerstelijns jeugdhulpwerkers zich het beste ontwikkelen, en dat zowel sociaal werkers als 'specialisten' uit de jeugdgezondheidszorg of de jeugd-ggz daarin hun plek vinden.

Expertise waarderen en gebruiken

Van sociaal werkers in wijkteams hoor ik nog regelmatig dat ze zich onvoldoende gezien en erkend voelen. Soms stellen ze zich daardoor defensief op en vragen geen hulp van de disciplines waardoor zij zich niet gezien en erkend voelen, zoals jeugdartsen en gz-psychologen. Die laatste disciplines schatten hun expertise ook hoger in dan die van sociaal werkers. Daardoor plaatsen ze zichzelf als consulent of adviseur buiten het team, of ze verwachten op voorhand een leidende rol te kunnen spelen in het wijkteam. Zolang die twee opstellingen blijven bestaan - defensief tegenover arrogant - ontstaat er irritatie over en weer en komt er geen vruchtbare samenwerking tot stand.

Gelukkig zijn er ook voorbeelden waar de verschillende disciplines elkaar wél goed weten te vinden. Teamleden helpen elkaar en vragen elkaar om hulp. Dat is nodig, omdat de expertises van de jeugd-ggz, de jeugdgezondheidszorg, het sociaal werk en andere domeinen elkaar aanvullen. Alleen samen slagen professionals erin het beste te doen voor kinderen en gezinnen.

Leiderschap via lidmaatschap

Helaas wordt leiderschap nog te vaak gezien als een 'claim' om in een team te kunnen bepalen wat er gebeurt, op basis van opleiding en ervaringOude opvattingen over leiderschap werken niet in brede multidisciplinaire teams. Maar je kunt alleen leider zijn als mensen bereid zijn zich te laten leiden.
Oude opvattingen over leiderschap werken niet in brede multidisciplinaire teams. Daar is een opstelling als teamlid nodig, zeker van de 'hoger' opgeleide professionals uit de gespecialiseerde zorg. Als zij zich opstellen als gelijkwaardig teamlid en anderen vragen om hulp en advies op hún expertisegebieden, ontstaat een veilige omgeving voor anderen om hen ook weer te vragen om advies en hulp. De nieuwe leider is dan degene tot wie je je wendt als je er even niet uitkomt. De nieuwe leider vertelt je niet wat je moet doen en neemt niets over, maar helpt je je weg te vinden naar de kennis die je nodig hebt om met het gezin weer verder te komen.

Over de auteur

Wim Gorissen

Wim is 15 jaar werkzaam geweest in de openbare gezondheidszorg, als arts-epidemioloog, forensisch geneeskundige, beleidsadviseur en adjuncthoofd jeugdgezondheidszorg. Hij promoveerde op de relatie tussen wetenschap en beleid in de jeugdgezondheidszorg. Daarna werkte hij 14 jaar in de de geestelijke gezondheidszorg, eerst als manager zorgontwikkeling en later als zorgdirecteur in de kinder- en jeugdpsychiatrie. Sinds december 2015 is hij directeur effectiviteit en vakmanschap bij het NJI.

Wat fijn dat je jouw bijdrage wilt geven! Om dat te doen dien je eerst in te loggen.

Heb je nog geen profiel? Registreer dan eerst om een nieuw profiel aan te maken.

Beste Wim, klinkt vanzelfsprekend, dit verhaal ...... en eigenlijk is het dat ook. Waarom is adequaat samenwerken toch vaak zo lastig? Onwillekeurig denk ik terug aan een typerende doch 'rake' opmerking van een docent van de Interactie Academie in Antwerpen. Hij noemde een aantal 'logische' voorwaarden voor optimale samenwerking, en één daarvan -> "moed hebben om af te zien van het eigen gelijk".  Hoe eenvoudig is het?

Succes,

Jos Mevis

Helemaal mee eens en goed verwoord. Als teamleider van het multidsciplinaire team School Als Werkplaats in het Friesland College ben ik op de door jou beschreven manier in staat om de ruimte te creeeren om met elkaar samen te werken. Het staat en valt ook met de houding van de werkers zelf: met een arrogante houding kom je er niet. Dat is ook mijn ervaring. Een belangrijke toevoeging is nog dat het er altijd weer om gaat voor wie je het doet. Wanneer in het SAW-team de student in de gezamelijke casuistiekbesprekingen centraal staat, gebeurt er iets wezenlijks. Dan wordt er gepraat vanuit de kennis en verbinding met de studenten wat hij  meemaakt op een (school)dag. Het beleid van de instellingenverdwijnt echt naar de achtergrond en gezamelijk wordt geprobeerd naar een oplossing toe te werken. Kijkend naar de mogelijkheden die ieder vanuit zijn discipline en kennis kan bedenken en niet naar wat allemaal niet mogelijk is.

Helemaal mee eens en goed verwoord. Als teamleider van het multidsciplinaire team School Als Werkplaats in het Friesland College ben ik op de door jou beschreven manier in staat om de ruimte te creeeren om met elkaar samen te werken. Het staat en valt ook met de houding van de werkers zelf: met een arrogante houding kom je er niet. Dat is ook mijn ervaring. Een belangrijke toevoeging is nog dat het er altijd weer om gaat voor wie je het doet. Wanneer in het SAW-team de student in de gezamelijke casuistiekbesprekingen centraal staat, gebeurt er iets wezenlijks. Dan wordt er gepraat vanuit de kennis en verbinding met de studenten wat hij  meemaakt op een (school)dag. Het beleid van de instellingenverdwijnt echt naar de achtergrond en gezamelijk wordt geprobeerd naar een oplossing toe te werken. Kijkend naar de mogelijkheden die ieder vanuit zijn discipline en kennis kan bedenken en niet naar wat allemaal niet mogelijk is.

Beste Wim,

In de praktijk werk ik nauw samen met jeugdhulpverleners en jeugdpsychologen in zo'n wijkteam. 
Ik ondervind dat dit wisselend verloopt. Er is namelijk een groot verschil in professionaliteit, heb ik gemerkt. Er zitten goede hulpverleners tussen, waarbij er echt sprake is van adequate onderlinge samenwerking, waarvan kinderen en gezinnen de vruchten plukken. Er zitten echter ook minder "professionele" hulpverleners tussen. Dit maakt het werken in zo'n wijkteam niet alleen lastig, maar ook risicovol. Als een jeugdhulpverlener de meldcode kindermishandeling niet volgt of weigert te volgen, en de jeugdarts heeft eveneens een behandelingsrelatie met een kind/gezin, dan is deze dus genoodzaakt "erin te springen" en soms zelfs de jeughulpverlener te overrulen in het belang van het kind en op advies van een vertrouwensarts bij Veilig thuis een melding te doen. Dit is inmiddels meer dan eens gebeurd.
Als de teamleider van het wijkteam, eveneens iemand vanuit jeugdhulp, dan de jeugdarts (mij dus) verwijt "niet een lijn" te trekken, en deze jeugdarts zich hierover dient te verantwoorden, wordt het er voor jeugdartsen niet makkelijker op. Het vergt mijns inziens professioneel "leiderschap" om dit, overigens met medeweten van betreffende jeugdhulpverlener, te doen. Als dit gezien wordt als een vorm van arrogantie, het zij zo. Onze verantwoordelijkheid als professionals van het wijkteam ligt eerst en vooral bij de kinderen. Ik mis in je stuk dus een belangrijk ingrediënt tot succes. Als de teamleiders en managers niet aansturen op goede ketensamenwerking en de verschillende kernkwaliteiten van de professionals in zo'n wijkteam niet waarderen/ op juiste waarde schatten, hoe zorgen we er dan voor dat professionals onderling dat gaan doen? Pas als aan beide voorwaarden wordt voldaan, zal integraal werken in wijkteams een succes worden.

Hoe verhoudt zich dit verhaal met alle inbreng die Paul Hulst heeft ingebracht in Linkedin? Moeten we juist niet de rol van de wijkteams veel kleiner maken om zodat het wijkteam geen 'concurrent' wordt van de 'vrije professional'. Maar ook en vooral vrije keuzemogelijkheid voor de cliënt!

Als jeugdprofessional ben ik verplicht, en terecht, om aan kwaliteitseisen te voldoen, moet ik mij financieel verantwoorden, een cliënttevredeheidslijsten laten invullen, een klachtenregeling hebben. En daarnaast ook natuurlijk mij kunnen verantwoorden t.a.v. het resultaat van mijn inspanningen.

Hoe is dat geregeld t.a.v. de jeugdteams?

Feitelijk gaan de jeugdteams op de stoel van de professional zitten? Zij zijn zowel de 'indicatiesteller' als 'behandelaar'. Daarmee heeft de cliënt cq de ouders geen recht op een vrije keuze van behandelaar. Waarom niet zo geregeld als in Amsterdam: https://sam-amsterdam.nl/over-sam/? Het wijkteam als een soort case-manager, maar niet als 'behandelaar'.

Volg hierover de discussie op Linkedin. https://nl.linkedin.com/in/paul-hulst-3580674

Beste Rob,

Ik ben het niet met Paul Hulst eens. Als de transformatie van de jeugdhulp wil slagen in de zin van snellere hulp dichter bij huis, meer preventie en meer eigen regie voor jeugdigen en gezinnen, moeten we juist inzetten op sterke wijkteams jeugd (en/of sociaal) die niet indiceren, maar vooral hulp verlenen en waar ze het zelf niet met het gezin kunnen oplossen, verwijzen voor aanvullende specialistische hulp. Een beetje zoals de eerstelijnsgezondheidszorg (met huisarts, praktijkverpleegkundige, eerstelijnspsycholoog, fysiotherapeut, et cetera) dat doet in relatie met de specialistische gezondheidszorg in ziekenhuizen. Dat is in de gezondheidszorg al jarenlang een beproefd model dat goed werkt; en is ook heel bruikbaar voor de jeugdhulp. Ook de huisarts is zowel behandelaar als verwijzer naar de medisch specialist in het ziekenhuis. Bovendien, als we wijkteams jeugd alleen laten indiceren, hebben we de oude Toegang van de Bureaus Jeugdzorg terug in het leven geroepen; en daar wilden we nu net vanaf. 

Daarnaast moet ik je op een misvatting wijzen. Ook de wijkteams jeugd zijn samengesteld uit professionals (een paar regio's daargelaten waar er alleen loketten zijn) die ook verplicht geregistreerd zijn conform de wet BIG of bij het SKJ. Ook zij moeten aan kwaliteitseisen en financiële eisen voldoen. Alleen worden ze niet per cliënt of traject afgerekend, maar op budgetbasis. Ook in de gezondheidszorg kennen we een verschil in lumpsumfinanciering voor de eerste lijn en trajectfinanciering voor de tweede en derde lijn. 

Beste mensen,  Het gaat er bij de hulp aan Clienten volgens mij niet om of je als professionals kunt samen werken in het wijkteam en of je los moet maken van de werkwijze vanuit de moederorganisatie, maar wie van de groep het beste met de Client kan omgaan. Wie heeft er de klik mee? Die persoon moet ondersteund worden door het team en de deskundigen met extra kennis en geld om de hulp te verlenen over de schotten heen, zoveel en zolang als nodig is.

Misschien spreekt dit beeld meer aan: Je hebt kappers en kappers. Een standaard bloempotmodelletje of een oude damespermanent kan ook best een heel hip model zijn, maar wil jij ermee lopen? Past het bij jouw uiterlijk? Versterkt het je persoonlijke uitstraling? Laat staan dat je er innerlijk blij van wordt !!!! Zo is het ook met de relatie van de hulpverlener met zijn/haar Client. Het moet wel klikken, en dat mag je (soms/vaak/altijd) niet afdwingen....... Je kunt allen in vrijheid leren.... veranderen. Je hebt de medewerking van de Client en zijn omgeving nodig.

Iedereen kan de kapperschaar hanteren, maar wie kan met de kruinen zodanig creatief omgaan, dat er een koppie uitkomt, dat meer uitstraalt dan verwacht? Het resultaat voor de Client wordt mede bepaald door het vakmanschap, de ervaring, het inlevingsvermogen en een praktische kijk op het complexe probleem van de hulpverlener.  Maar vooral durf om aan de knipbeurt te beginnen en er in onderling overleg met de Client SAMEN er wat van te maken, bepaalt volgens mij vooral het resultaat.

Ik denk dat het zinvol is een onderscheid te maken in welk type interventie er wordt gepleegd. Is het begeleiding of is het behandeling? Bij behandeling is er een meer kennisintensieve inbreng dan bij begeleiding, die wellicht meer informeler kan plaatsvinden. Vaak ook langduriger. In dat geval is een 'click'  wellicht belangrijker.

Maar daarnaast is mijn ervaring dat wanneer je de cliënt met respect benaderd, gesprekstechnieken toepast zoals bij oplossingsgericht werken, je het wel bont moet maken wil er geen goed werkbare situatie ontstaan. Ik maak dat zelden mee.

Het is mijn professionaliteit die er garant voor staat dat nagenoeg elk contact goed verloopt.

Blijft over de specifieke beroepsgerelateerde inbreng die je hebt, die is relevant voor de keuze die wordt gemaakt en die door de ouders (in mijn geval) wordt gemaakt.

Functie(s): Adviseur
Organisatie: Zelfstandige; Advies Verandering Projectleiding in het sociaal domein
Sector / werkveld: Onderzoek en advies
Functie(s): Jeugdbescherming
Organisatie: Jeugdbescherming
Sector / werkveld: Jeugdbescherming, Jeugd-ggz, Onderzoek en advies, Jeugdreclassering, Psy-coaching en begeleiding aan particulieren
Functie(s): Clientenraadslid
Organisatie: Clientenraad MEE Gelderse Poort
Sector / werkveld: Gemeentelijke overheid, Mensen met beperkingen- MEE Clientenperspectief
Functie(s): Directeur/eigenaar
Organisatie: Queresta projectbureau
Sector / werkveld: Gemeentelijke overheid, Provinciale overheid, Rijksoverheid, Jeugdzorg, Onderzoek en advies, bedrijfsleven
Functie(s): Directeur Effectiviteit en Vakmanschap
Organisatie: Nederlands Jeugdinstituut
Sector / werkveld: Jeugd-ggz
Functie(s): Communicatie- / internetmedewerker
Organisatie: Nederlands Jeugdinstituut
Sector / werkveld: Onderzoek en advies
Functie(s): Projectleider School Als Werkplaats en adviseur
Organisatie: Liesbeth Buijs Advies en Friesland College
Sector / werkveld: (onbekend)
Functie(s): Adviseur
Organisatie: William Schrikker Groep
Sector / werkveld: (onbekend)
Functie(s): Jeugdhulpverlener / gezinsmedewerker
Organisatie: Floorplay Coaching
Sector / werkveld: (onbekend)
Functie(s): Arts Maatschappij en gezondheid JGZ en jeugdarts
Organisatie: GGD en OKT
Sector / werkveld: (onbekend)
HomeUpdatesWerkgroepenDeelnemersOver dit platformPrikbordBlogs3 vragen overKalenderPraktijkvoorbeeldenVraag & Antwoord