Blogs

Ouders ondersteunen? Durf de derde viool te spelen

Bij de preventieve ondersteuning van ouders ligt het accent meestal op professionele steun. Tegelijkertijd, als ik professionals en beleidsmakers mijn idee over het fundamentele belang van informele steun voorleg, zijn zij het bijna nooit met me oneens. De vraag hoe het in de praktijk een meer gelijkwaardige plek kan krijgen, houdt me daarom al een tijd bezig. Ik denk dat het in essentie de moed vraagt om een stap terug te doen en te kijken wat er dan gebeurt.

Onder preventie in gezinnen wordt veelal steun verstaan aan ouders en kinderen die risico lopen op problemen of deze al hebben. De Jeugdwet spoort gemeenten aan veel eerder te beginnen: door het versterken van het pedagogisch klimaat in gezinnen en wijken en door het versterken van de eigen kracht van álle gezinnen.

Informele steun bewezen effectief

Dit betekent naar mijn idee dat je het eerst overlaat aan ouders zelf, hun informele netwerk en contacten met andere ouders. Dat kan door betrouwbare informatie beschikbaar te stellen en bijvoorbeeld door te zorgen dat ouders informeel bij elkaar kunnen komen. En pas als ouders daar behoefte aan hebben, steun van laagdrempelige professionals bieden. Uit onderzoek (zoals van Shelley E. Taylor, 2007 en 2007, p. 145-172) blijkt niet voor niets dat informele steun een van de meest effectieve manieren is om stress te verminderen. Opvoeding en ouderschap brengen al genoeg stress met zich mee zonder dat er grote problemen ontstaan. Overigens is informele steun juist ook dan wetenschappelijk bewezen van elementaire waarde.

Steun van professionals in praktijk voorop

Professionele kennis gaat niet boven de eigen kennis en oplossingen van ouders

Dat vraagt van gemeenten en professionals het lef om de derde viool te spelen. Een stapje terug zetten klinkt makkelijk. Maar in de praktijk staan activiteiten en interventies waar professionals de leiding hebben vaak voorop. In mijn werk spreek ik vaak professionals die zich op die manier, met grote betrokkenheid, inzetten voor ouders. Als ik mijn idee over het even grote belang van informele steun voorleg, kunnen ze zich daar bijna altijd in vinden. Toch zijn er blijkbaar allerlei redenen waarom het in de praktijk weinig een plek krijgt. Misschien zijn gemeenten en professionals zich er niet van bewust omdat het altijd al zo gaat. Of ze vinden professionele kennis net iets belangrijker, of het is ingegeven door het idee dat preventieve interventies leiden tot kostenbesparing.

Zelf vind ik de oorzaken niet zo interessant. Ik kijk liever naar wat nodig is om primaire preventie bij opvoeden en ouderschap een invulling te geven die meer in lijn is met het gewone leven, en daarmee ook met de Jeugdwet. Dat vraagt van gemeenten om het idee van controle door middel van professionele interventie los te durven laten. En van professionals de bereidheid hun kennis en ideeën on hold te zetten: op je handen gaan zitten, het bij en tussen ouders te durven laten gebeuren en pas iets zeggen of (mee)doen als ouders een behoefte aangeven. Dat versterkt het pedagogisch klimaat in wijken en de eigen kracht van ouders naar mijn mening meer dan wanneer het initiatief buiten hen ligt.

Gelijkwaardige kennis

De gemeenten Leiden en De Ronde Venen doen in dit kader al inspirerende pogingen (pdf). In Leidse Wijkacademies hebben professionals een rol op de achtergrond, net als bij Ouders Lokaal in De Ronde Venen. Dan blijkt dat ouders op hún tijd en hún manier professionals betrekken bij vragen en problemen. Zo krijgen ze zelf en met elkaar grip op de opvoeding en ouderschap en zie je dat beroepskrachten gelijkwaardig naast ouders staan: professionele kennis gaat niet boven de eigen kennis en oplossingen van ouders.

Dat vind ik mooie voorbeelden. Zeker nu is gebleken dat de transformatie naar veel meer preventie in gemeenten nog grotendeels vorm moet krijgen. De voorbeelden laten iets heel anders zien dan hoe de Jeugdwet ook wel wordt geïnterpreteerd: ouders zo snel en zo lang mogelijk naar zichzelf en hun eigen kracht en netwerk verwijzen om ruimte te hebben voor ouders met grote(re) problemen.
Alle ouders hebben namelijk recht op steun bij opvoeden en ouderschap, ook van professionals die met hun kennis en menselijkheid naast hen gaan staan op het moment dat zij dat graag willen.

Over de auteur

Ingrid Ligtermoet

Praktijkonderzoeker, ontwikkelaar, inhoudsdeskundige preventie en jeugdhulp
Ervaringsdeskundig KOPP/KVO

Om te reageren dien je eerst in te loggen.

Heb je nog geen profiel? Registreer dan eerst om een nieuw profiel aan te maken.
Organisatie: Nederlands Jeugdinstituut
Functie: Directeur Transformatie
Organisatie: IngridWerkt
Functie: Pedagogisch wetenschapper; onderzoeken, ontwikkelen, schrijven
Sector / werkveld: Centrum voor jeugd en gezin, Jeugdgezondheidszorg, Jeugdzorg
Organisatie: Hogeschool Leiden
Functie: Lector residentiele jeugdzorg
Organisatie: Nederlands Jeugdinstituut
Functie: Directeur Effectiviteit en Vakmanschap
Sector / werkveld: Jeugd-ggz
HomeThema'sWerkgroepenDeelnemersOver dit platformUpdatesPrikbordBlogs3 vragen overKalenderPraktijkvoorbeeldenVraag & Antwoord